& we eac forþam habbað fela byrsta & bysmara gebiden, & gif we ænige bote gebidan scylan þonne mote we þæs to Gode ernian bet þonne we ær þysan dydan. Forþam mid miclan earnungan we geear[n]edan þa yrmða þe us on sittað, & mid swyþe micelan earnungan we þa bote motan æt Gode geræcan, /110v/ gif hit sceal heonanforð godiende weorðan. La hwæt, we witan ful georne þæt to miclan bryce sceal micel bot nyde, & to miclan bryne wæter unlytel, gif man þæt fyr sceal to ahte acwencan. & micel is nydþearf mana gehwilcum þæt he Godes lage gyme heonanforð georne, & Godes gerihta mid rihte gelæste. On hæþenum þeodum ne de[a]r man forhealdan lytel ne micel þæs þe gelagod is to gedwolgoda weorðunge; & we forhealdað æghwær Godes gerihta ealles to gelome. & ne dear man gewanian on hæþenum þeodum, inne ne ute, ænig þæra þinga þe gedwolgodan broht bið & to lacum betæht bið. & we habbað Godes hus, inne & ute, clæne berypte, & Godes þeowas syndan mæþe & munde gewelhwær bedælde. & gedwolgoda þenan ne dear man misbeodan on ænige wisan mid hæþenum leodum, swa swa man Godes þeowum nu deð to wide, þær Cristene scoldan Godes lage healdan & Godes þeowas griðian.
Ac soð is þæt ic secge: þearf is þære bote forþam Godes gerihta wanedan to lange innan þysse þeode on æghwylcan ænde, & folclaga wyrsedan ealles to swyþe. & halignessa syndan to griðlease wide, & Godes hus syndan to clæne berypte ealdra gerihta & innan bestryp[t]e ælcra gerisena. /Fol 111r/ & wydewan syndan fornydde on unriht to ceorle & to mænege foryrmde & gehynede swyþe; & earme men syndan sare beswicene & hreowlice besyrwde, & ut of þysan earde wide gesealde swyþe unforworhte fremdum to gesealde; & cradolcild geþeowede þurh wælhreowe unlaga, forlytelre þyfþe wide gynd þas þeode. & freoriht fornumene & þrælriht genyrwde & ælmæsriht gewanode. & hrædest is to cweþenne, Godes laga laðe & lara forsawenne; & þæs we habbað ealle þurh Godes yrre bysmor gelome, gecnawe [se] þe cunne. & se byrst wyrð gemæne, þeh man swa ne wene, eall[r]e þysse þeode, butan God beorge.
Forþam hit is on us eallum swutol & gesene þæt we ær þysan oftor bræcan þonne we bettan, & þy is þysse þeode fela onsæge. Ne dohte hit nu lange inne ne ute, ac wæs here & hungor, (nu) bryne & blodgyte on gewelhwylcan ende oft & gelome, & us stalu & cwalu, stric & steorfa, orfcwealm & uncoþu, hol & hete, & rypera reaflac derede swyþe þearle. & ungylda swyðe gedrohtan, & [us] unwedera foroft weoldan unwæstma; forþam on þysan earde wæs, swa hit þincan mæg, nu fela /fol 111v/ geara unrihta fela & tealte getryða ægyhwær mid mannum. Ne bearh nu foroft gesib gesibban þe ma þe fremdan, ne fæder his bearne, ne hwilum bearn his agenum fæder, ne broþor oþrum. Ne [u]re ænig his lif fadode swa swa he scolde, ne gehadode regellice ne læwede lahlice. Ac worhtan lust us to lage ealles to gelome, & naþor ne heoldan ne lare ne lage Godes ne manna swa swa we scoldan. Ne ænig wið oþerne getrywlice þohte swa rihte swa he scolde, ac mæst ælc swicode & oþrum derede wordes & dæde; & huru unrihtlice mæst ælc oþerne æftan heaweþ mid sceandlican onscytan --do mare gif he mæge.
Forþam her syn on lande ungetrywþa micle for Gode & for worolde, & eac her syn on earde on mistlice wisan h[l]afordswican manege. & ealra mæst hlafordswice se bið on worolde þæt man h[i]s hlafordes saule beswice. & ful micel hlafordswice eac bið on worolde, þæt man his hlafordes saule beswice. & ful micel hlafordswice eac bið on worolde, þæt man his hlaford of life forræde, oððon of lande lifiendne drife, & ægþer is geworden on þysan earde: Eadweard man forrædde /Fol 112r/ & syððan acwealde, & æfter þam forbærnde. & godsibbas & godbearn to fela man forspilde wide gynd þas þeode, & ealles to mænege haligestowa wide forwurdan þurh þæt þe man sume men ær þam gelogode swa manna ne scolde, gif man on Godes griðe mæþe witan wolde.
& cristenes folces to fela man gesealde ut of þysan earde, nu ealle hwile, & eal þæt is Gode lað, gelyfe se þe wille. Eac we witan georne hwær seo yrmð gewearð & scandlic is to specenne þæt geword[en] is to wide. & egeslic is to witanne þæt oft doð to manege, þe dreogað þa yrmþe (hwilum), þæt sceotað togædere & ane cwenan gemænum ceape bicgað gemæne & wið þa ane fylþe adreogað, an æfter anum & ælc æfter aðrum hundum geliccast þe for fylþe ne scrifað. & syððan wið weorðe syllað of lande feondum to gewealde Godes gesceafte -- & agenne ceap þe he deore gebohte. Eac we witan georne hwær seo yrmð gewearð þæt fæder [ge]sealde bearn wið weorþe, & bearn his modor, & broþor sealde oþerne fremdum to gewealde. & eal þæt syndan micle & egeslice dæda, understande se þe wille. & gyt hit is mare & eac mænigfealdre þæt dereð þysse þeode: mænige sy[n]d forsworene & swyþe forlogene & wed synd to brocene /Fol 112v/ oft & gelome, & þæt is gesyne on þysse þeode þæt us Godes yrre hetelice on sit, gecnewe se þe cunne.
And la! Hu mæg mare scamu þurh Godes yrre mannum gelimpan þonne us deð gelome for agenum gewyrhtum? Ðeh þræla wylc hlaforde æthle[a]pe &, of Cristendome to wi::cinge weorþe, & hit æfter þam eft geweorþe þæt wæpngewrixl weorðe gemæne þegene & þræle, gif þræl þæne þegen fullice afyllen, licge ægylde ealre his mægðe; & gif se þegen þæne þræl þe he ær ahte fullice afylle, gylde þegengylde. Ful earhlice laga & scandlice nydgyld, þurh Godes yrre, us syn gemæne; understande se þe cunne. & fela ungelimpa gelimpð þysse þeode oft & gelome. Ne dohte hit nu lange inne ne ute, ac wæs here & hete on gewelhwilcan ende oft & gelome, & Engle nu lange eal sigelease & to swyþe geyrigde þurh Godes yrre. & flotmen swa strange þurh Godes þafunge, þæt oft ongefeohte anfeseð tyne, & hwilum læs hwilum ma, eal for urum synnum. & oft tyne oððe twelfe, ælc æfter oþrum, scendað to bysmore þæs þegenes cwenan & hwilum his dohtor oððe nydmagan, þær he on /Fol 113r/ locað, þe læt hine sylfene rancne & ricne & genoh godne ær þæt gewurde. & oft þræl þæne þegen þe ær wæs his hlaford cnyt swyþe fæste & wyrcð him to þræle þurh Godes yrre. Wala þære yrmðe & wala þære woroldscame þe nu habbað Engle, eal þurh Godes yrre. Oft twegen sæmæn, oððe þry hwilum, driwað þa drafe Cristentra manna fram sæ to sæ -- ut þurh þas þeode, gewelede togæde[re], us eallum to wolodscame, gif we on eornost ænige cuþon ariht understandan. Ac eal ne þæne bysmor þe we oft þoliað. We gyldað singallice & hy us hynað dæghwamlice; hy herg[i]að & hy bærnað, rypaþ & reafiað, & to scipe lædað; & la! hwæt is ænig oðer on eallum þam gelimpum butan Godes yrre ofer þas þeode swutol & gesæne?
Nis eac nan wundor þeah us mislimpe: forþam we witan ful georne þæt nu fela geara mænn na ne rohtan foroft hwæt hy worhtan wordes oððe dæde; ac wearð þes þeodscipe, swa hit þincan mæg, swyþe forsyngod þurh mænigfealde synna & þurh fela misdæda: þurh morðdæda & þurh mandæda, þurh gitsunga /Fol 113v/ & þurh gifernessa, þurh stala & þurh strudunga, þurh mannsylena & þurh hæþene unsida, þurh swicdomas & þurh searacræftas, þurh lahbrycas & þurh æswicas, þurh mægræsas & þurh manslyhtas, þurh hadbrycas & þurh æwbrycas, þurh siblegeru & þurh mistlice forligru & eac syndan wide, swa we ær cwædan, þur aðbricas & þurh wedbrycas, & þurh mistlice leasunga forloren, & forlogen ma þonne scolde; & freolsbricas & fæstenbrycas wide geworhte oft & gelome. & eac her syn on earde apostatan abroþene, & cyrichatan hetole & leodhatan grimme ealles to ma[ne]ge, & oferhogan wide godcundra rihtlaga & cristenra þeawa, & hocorwyrde dysige æghwær on þeode, oftost of þa þing þe Godes bodan beodaþ, & swyþost on þa þing þe æfre to Godes lage gebyriað mid rihte. & þy is nu geworden wide & side to ful yfelan gewunan þæt menn swyþor scamað nu for goddædan þonne for misdædan; forþam to oft man mid hocere goddæda hyrweð & Godfyhte lehtreð ealles to swyþe, & swyþost man tæleð & mid olle gegreteð ealles to gelome þa þe riht lufiað & Godes ege habbað be ænigum dæle. /Fol 114r/ & þurh þæt þe man swa deð þæt man, eal hyrweð þæt man scolde heregian & to forð laðet þæt man scolde lufian, þurh þæt man gebringeð ealles to manege on yfelan geþance & on undaede, swa þæt hy ne scamað na þeh hy syngian swyðe & wid God sylfne forwyrcan hy mid ealle. Ac for idelan onscytan. Hy scamað þæt hy betan heora misdæda, swa swa bec tæcan, gelice þam dwæsan þe for heora wrytan lewe nellað beorgan ær hy na ne magan, þeh hy eal willan.
Her syndan þurh synleawa, swa hit þincan mæg, sare gelewede to manege on earde. Her syndan mannslagan & mægslagan & mæsserbanan & mynster hatan, & her syndan mansworan & morþorwyrhtan, & her syndan myltest[r]an & bearn myrðrah & fule forlegene horingas manege, & her syndan wiccan & wælcyrian, & her syndan ryperas & reaferas & worolstruderas, & hrædest is to cweþenne, mana & misdæda ungerim ealra. & þæs us me scamað na, ac us scamað swyþe þæt we bote agennan swa swa bec tæcan, & þæt is gesyne on þysse earman forsyngodan þeode. Ea la! Micel magan ma[ne]ge git hertoeacan eaþe beþencan /Fol 114v/ þæs þe anman ne mehte on hrædinge asmeagan, hu earmlice hit gefaren is nu ealle hwile wide gynd þas þeode. & smeage huru georne gehwa hine sylfne, & þæs na ne latige ealles to lange. Ac la, on Godes naman, utan don swa us neod is, heorgan us sylfa me swa we geornost magan, þe læs we ætgædere ealle forweorðan.
An þeodwita wæs on Brytta tidum, Gildas hatte, se awrat be heora misdædum, hu hy mid heora synnum swa oferlice swyþe God gegræmedan þæt He let æt nyhstan Engla here heora eard gewinnan, & Brytta dugeþe fordom mid ealle. & þæt wæs geworden, [þæs] þe he sæde, þurh ricra reaflac & þurh gitsunge wohgestreona; ðurh leode unlaga & þurh wohdomas, ðurh biscopas asolcennesse & þurh lyðre yrhðe Godes bydela, þe soþes geswugedan ealles to gelome & clumedan mid ceaflum þær hy scoldan clypian; þurh fulne eac folces gælsan & þurh oferfylla & mænigfealde synna heora eard hy forworhtan & selfe hy forwurdan. Ac wutan don swa us þearf is, warnian us be swilcan, & soþ is þæt ic secge, wyr[s]an dæda /Fol 115r/ we witan mid Englum, þonne we mid Bryttan æhwar gehyrdan; & þy us is þearf micel þæt we us beþencan, & [wið] God sylfne þingian georne. & utan don swa us þearf is, gebugan to rihte & be suman dæle unriht forlætan, & betan swyþe georne þæt we ær bræcan; & utan God lufian & Godes lagum fylgean, & gelæstan swyþe georne þæt þæt we behetan þa þe fulluht underfengan, oððon þa þe æt fulluhte ure forespecan wæran; & utan w::ord & weorc rihtlice fadian, & ure in geþanc clænsian georne, & að & wed wærlice healdan, & sume getrywða habban us betweonan butan uncræftan. & utan gelome understandan þone miclam Dom þe we ealle to sculon, & beorgan as georne wið þone weallendan bryne helle wites, & geearnian us þa mærþa & [þa] myrhða þe God hæfð gegearwod þam þe his willan on worolde gewyrcað. God ure helpe, Amen.